सॅलरी स्लिप › पगाराचे भाग
पगाराचे भाग सोप्या शब्दांत
पगार सहसा अनेक भागांत विभागलेला असतो. ही विभागणी महत्त्वाची आहे: PF, ग्रॅच्युइटी, HRA सूट आणि कधीकधी ESI तिच्यावर अवलंबून असतात. प्रत्येक भागाचा अर्थ काय आणि ते कसे जुळतात ते इथे आहे.
नेहमीच्या अर्निंग
| भाग | तो काय आहे |
|---|---|
| बेसिक पगार | पगाराचा ठरलेला मुख्य भाग. PF, ग्रॅच्युइटी आणि HRA सूट त्यावर काढली जाते. |
| महागाई भत्ता (DA) | किमतींशी जोडलेला जास्तीचा पगार, सरकारी नोकरीत आणि काही कारखान्यांत सर्रास. PF साठी तो बेसिकमध्ये जोडला जातो. |
| घरभाडे भत्ता (HRA) | भाड्यासाठी मदत. कर्मचारी भाडे देत असेल तर जुन्या टॅक्स रिजीममध्ये त्याचा काही भाग टॅक्स फ्री असू शकतो (HRA सूट पाहा). |
| कन्व्हेयन्स भत्ता | कामावर येण्या-जाण्यासाठी. आज बहुतेक कर्मचाऱ्यांसाठी टॅक्सेबल. |
| स्पेशल भत्ता | ठरलेला पगार पूर्ण करणारी उरलेली रक्कम. पूर्ण टॅक्सेबल. |
| ओव्हरटाइम, इन्सेंटिव्ह, बोनस, अरियर्स | ज्या महिन्यात दिले जातात त्यात जोडल्या जाणाऱ्या बदलत्या ओळी. |
CTC, ग्रॉस आणि नेट
- CTC (cost to company): एम्प्लॉयर त्या व्यक्तीवर वर्षात जे काही खर्च करतो ते सगळे: ग्रॉस पगार अधिक एम्प्लॉयरचा PF आणि ESI, ग्रॅच्युइटी, इन्शुरन्स वगैरे.
- ग्रॉस पगार: महिन्याच्या स्लिपवरच्या अर्निंगची बेरीज.
- नेट पगार (हातात येणारा): ग्रॉस पगार वजा कर्मचाऱ्याची डिडक्शन. बँक अकाउंटमध्ये हीच रक्कम पोचते.
एक उदाहरण रचना
एक दुकान एका सेल्सपर्सनला ग्रॉस पगार म्हणून वर्षाला ₹3,00,000, म्हणजे महिन्याला ₹25,000, देऊ करते.
| ओळ | महिन्याला | नोट |
|---|---|---|
| बेसिक पगार | ₹15,000 | ग्रॉसच्या 60% |
| HRA | ₹6,000 | बेसिकच्या 40% |
| कन्व्हेयन्स भत्ता | ₹1,600 | ठरलेला |
| स्पेशल भत्ता | ₹2,400 | उरलेली रक्कम |
| ग्रॉस | ₹25,000 |
दुकान PF भरत असेल तर त्याचा स्वतःचा वाटा ₹15,000 च्या 12% = ₹1,800 महिन्याला वरून. म्हणजे वार्षिक CTC किमान ₹3,00,000 + ₹21,600 = ₹3,21,600.
लेबर कोडमधला "50% वेजेस" नियम
November 2025 पासून लागू असलेले नवीन लेबर कोड "वेजेस" म्हणजे बेसिक पगार, DA आणि रिटेनिंग अलाउन्स अशी व्याख्या करतात. इतर भत्ते (HRA, कन्व्हेयन्स आणि असे) एकूण पगाराच्या अर्ध्यापेक्षा जास्त झाले, तर जास्तीची रक्कम PF, ग्रॅच्युइटी आणि अशा फायद्यांसाठी वेजेसमध्ये धरली जाते. सोप्या शब्दांत: बेसिक खूप कमी आणि भत्ते खूप जास्त ठेवल्याने आता हे खर्च कमी होत नाहीत. केंद्राचे नियम नोटिफाय झाले आहेत, आणि राज्ये अजून आपापले नियम आणत आहेत, म्हणून तुमच्या बिझनेसला हे कसे लागू होते ते अकाउंटंटला विचारा.
भत्ते आणि इन्कम टॅक्स
डिफॉल्ट असलेल्या नवीन टॅक्स रिजीममध्ये HRA आणि कन्व्हेयन्ससारख्या बहुतेक भत्त्यांवर पगार म्हणूनच टॅक्स लागतो. जुन्या रिजीममध्ये HRA चा काही भाग सूट असू शकतो आणि इतर काही भत्त्यांना स्वतःच्या छोट्या सवलती आहेत. म्हणूनच एकूण रक्कम सारखी असली तरी स्लिपवरची विभागणी कर्मचाऱ्यासाठी महत्त्वाची आहे.
टिप्स
- पगाराची रचना अपॉइंटमेंट लेटरमध्ये लिहा आणि दर महिन्याला स्लिप सारख्याच ठेवा.
- दर महिन्याला ओळींची तीच नावे वापरा; मेकरचे पुढच्या काळासाठी कॉपी करा ती तुमच्यासाठी ठेवते.
- मागची वाढ देताना जुन्या महिन्यांचा बेसिक बदलण्याऐवजी "Arrears" ओळ जोडा.